Op donderdag 9 oktober 2025 ging de seminariereeks van ‘Maatschappij naar MaatschapWIJ’ van start. Tijdens de eerste avond vroegen we Yvonne Denier, verbonden aan de KuLeuven om ons mee te nemen in het denken over zorg van enkele radicale zorgdenkers zoals deze vermeld worden in het Caruna manifest.
Yvonne kwam toe in de ontmoetingsruimte met een hele picknickkoffer spullen en maakte van bij de start aan de aanwezigen duidelijk dat we die avond zouden denken over zorg in termen van relatie. De centrale uitdaging is hoe we veerkrachtig kunnen blijven omgaan met de schaarste die de volgende 20 jaar voor ons ligt.
Yvonne startte met een oefening:
Wat heeft je concreet geraakt, gezien, ontroerd de afgelopen tijd? Wat heeft je uit evenwicht gebracht?
Als we stilstaan bij wat goede zorg is moeten we teruggaan naar de Griekse filosofen die nadachten over wat een goed menselijk leven is. In de zoektocht naar het goede zijn er in de ethiek twee vormen. Een ethiek van de rationaliteit en een ethiek van de relationaliteit en het is die tweede vorm die erg onder druk staat. Als we dan verder nadenken over hoe we een weg kunnen vinden in de aanwezige uitdagingen dan zeggen de drie radicale zorgdenkers die aangehaald worden in het Caruna Manifest, Joan Tronto, Hannah Arendt en ‘The Care Manifesto’ alle drie hetzelfde, namelijk dat de relatie onder mensen het belangrijkste is. De richtlijnen van de rationele ethiek moeten dus worden opgemaakt in functie van de relationele ethiek.
Het gaat over zoeken en op weg zijn met elkaar – het meanderende. Zorg is een zoektocht en helemaal oke als dit niet perfect verloopt.
Jongere hulpverleners worden geconfronteerd met kwetsbaarheid, maar nog maar zelden krijgen ze echt die kwetsbaarheid te zien. Is het beeld van hoe we verschijnen het beeld van het goede leven zoals de Griekse filosofen dit bedoelden?
Wat is goede zorg? Je kan hier in de knoop geraken en knopen zijn vervelend maar we hebben elkaar nodig om de knopen te ontwarren.
Uit de picknickkoffer haalde Yvonne verschillende metaforen aan van goede zorg:
Melkpot
‘Kom binnen en zet u’. Thuis kunnen zijn en op verhaal kunnen komen. Er gebeurt veel in de stilte, dat is niet zo evident. Legpuzzel, haken,….Als het stiller wordt ontstaat er ruimte voor verbinding. Mensen een gevoel geven van ‘hier is het goed’.
Stiften
‘Ik hoop dat je kleur blijft geven aan het leven van de bewoners’. Kleuren als al de verschillende talenten die allemaal nodig zijn. Hoe kan jij helpen vanuit jouw talent?
Kaleidoscoop
Verschillende perspectieven. Het is ok dat mensen vanuit een ander perspectief kijken. Er moet ruimte zijn om dit op te nemen en de verschillende perspectieven samen te brengen. Boosheid van een bewoner of familie gaat niet tegen jou als zorgverlener maar meestal omwille van de situatie.
Papieren bootje
Als metafoor van de zeilboot – ‘Over de oceaan’. In woelige wateren moeten meanderen en niet in een speedboot maar wel in een zeilboot waar enkel via investering in de samenwerking de overkant van de oceaan wordt bereikt.
Stafkaarten en kompas
Waar is het noorden en wat willen we niet opgeven? Hoe gaan we het doen als het regent? En wat als iemand zijn voet verzwikt? Onderling in contact gaan staan en zoeken wat er mogelijk is. Aristoteles: ‘laat je bijstaan door collega’s
Vlaai
Yvonne vroeg wie van de aanwezigen in de zaal binnenkort jarig is. Dat bleek zr. Lucette te zijn. Zr. Lucette kreeg van Yvonne een vriendschapsplant als symboliek van geven en ontvangen. En Yvonne haalde de anekdote van de vlaai aan om dat te benadrukken. Het ging niet over de vlaai ‘an sich’ maar wel over de grootmoeder die van betekenis wilde zijn voor de kleinkinderen voor ze in de week weer op kot gingen. Een zorgend gebaar. Zr. Lucette kreeg niet alleen een vriendschapsplant maar ook Chocotoffs om te kunnen trakteren voor haar verjaardag. Wat kan iemand in zijn/haar uiterste kwetsbaarheid geven? Elke dag zorgen voor een betekenisvol moment. Kan dit elke dag voor iedereen? Iets geven waardoor de ander kan ontvangen en teruggeven. Iets kunnen betekenen voor een ander. De horror van de zorg is zoveel zorgen voor iemand zonder dat die ander iets kan terugdoen.
Onze zorg is het ‘leven samen’
Zorgen is toch meer dan alleen wassen en eten. Al wij ons hebben gewassen en gegeten dan begint de dag pas. Kijken we ook zo naar de bewoners? Begint hun dag ook écht nadat ze de ochtendzorg hebben gehad?
Wat heb ik geluk dat ik nog mag geven besloot zr. Lucette.
